‘De verstoorder betaalt’ wordt ‘de verstoorder bepaalt’

De Protestantse Gemeente Delft (PGD) wil graag de Nieuwe Kerk in Delft verbouwen om haar (beter) geschikt te maken voor commerciële doeleinden. Ten behoeve daarvan moeten een professionele keuken en een paar andere nutsruimten worden aangelegd en men heeft besloten om dat binnen in de kerk, onder de grond te doen.
Daarvoor moeten wel naar schatting 2100 Delftenaren die daar begraven liggen wijken voor de geldzucht van hun geloofsgemeenschap. Archeologie Delft, de archeologische dienst van de gemeente, adviseerde om deze graven archeologisch te laten opgraven aangezien uit de skeletten van deze personen een schat aan informatie over het verleden van de stad te vergaren valt. Daar hangt natuurlijk wel een prijskaartje aan en dat vond de PGD toch wel een beetje duur. Daarom kwamen zij met een tegenvoorstel: ‘Als nou eens tachtig of honderd van die skeletten archeologisch wordt opgegraven en wij kieperen de rest ergens in een massagraf, dan praten we nergens meer over. Daar willen wij best EUR 300.000 aan uitgeven.’ Het College van Delft had hier wel begrip voor en ging daar mee akkoord.

De Oudheidkundige Werkgemeenschap Delft en de Vereniging van Vrijwilligers in de Archeologie waren het hier terecht mee oneens en hebben de gemeente en de PGD voor de rechter gesleept om de verlening van de vergunning aan te vechten. Het heeft even geduurd, maar afgelopen week was daar dan eindelijk een uitspraak. Hoewel ik anders gehoopt had, zal het in deze tijden van nutsdenken niet heel erg veel verbazing oproepen dat de rechter de gemeente en de PGD in het gelijk hebben gesteld. Zij mogen ongestraft (het grootste deel van) de archeologische vondsten in en rond de Nieuwe Kerk vernielen. Een van de argumenten die aangedragen zijn om het bezwaar ongegrond te verklaren is dat een bovengrondse aanbouw aan de Nieuwe Kerk tot aantasting van het Rijksmonument zou leiden. Daarbij gaan gemeente en PGD er duidelijk aan voorbij dat de ‘inhoud’ van de kerk eveneens deel uitmaakt van het Rijksmonument. Dat mag blijkbaar wel ‘aangetast’ worden.

Men mag aannemen dat het College van Delft niet gehinderd wordt door enige inhoudelijke archeologische kennis, waarom zouden ze ook? Daarom heeft Delft een archeologische dienst waar kundige mensen werkzaam zijn die het College op dit punt adviseren. Je zou denken dat een dergelijk advies dan wel enig gewicht in de schaal zou werpen. Desalniettemin heeft de Gemeente Delft besloten dat de financiële belangen van de verstoorder zwaarder wegen dan de inhoudelijke waarde van de archeologische resten. Hier wordt een belangrijk knelpunt in de archeologische regelgeving blootgelegd. De gemeentelijke archeoloog mag bij het opstellen van zijn advies eventuele financiële aspecten niet meewegen. Zij moeten een inhoudelijke gemotiveerd advies geven aan het College. Dat College voelt deze verplichting niet en kan dus dat advies negeren wanneer het vindt dat een en ander te duur wordt.

Het College van Delft schept een bijzonder gevaarlijk precedent door één van de belangrijkste bepalingen uit het Verdrag van Valletta aan hun laars te lappen. Het ‘de verstoorder betaalt’ principe is een voorname pijler onder de AMZ en door deze rechterlijke uitspraak wordt daarmee potentieel de bijl aan de wortel van het archeologische bestel gezet. Dat is slecht nieuws voor de Nederlandse archeologiebranche, maar het gaat me niet alleen om mijn baan. Dat is nog veel gevaarlijker voor het Nederlands bodemarchief. Zodra iedere projectontwikkelaar die dat archeologisch onderzoek onnodig vindt ‘minder, minder, minder’ roepend naar de gemeente stapt is het bodemarchief binnen de kortste keren vogelvrij. Dan gaat iedere gemeente in Nederland, gesteund door deze rechterlijke uitspraak, subiet naar eigen goeddunken hun archeologiebeleid uitbenen. LTO Nederland en NEPROM zijn ongetwijfeld hun messen al aan het slijpen.

Maar de Gemeente Delft verzaakt op een nog veel belangrijker punt. Zij is Bevoegd Gezag, maar vergeet volgens mij dat dat meer inhoudt dan kaders toetsen en afwegingen maken over kosten en baten. Als Bevoegd Gezag is de gemeente ook, graag of niet, hoeder van het erfgoed binnen haar grenzen geworden. Ik krijg als archeoloog van overheden wel eens de drogreden te horen dat zij ook aan maatschappelijk draagvlak moeten denken bij het besteden van publiek geld wanneer ze willen dat je voor een habbekrats onderzoek doet. Dat is zeker waar, maar maatschappelijk draagvlak heeft meer kanten. Het is de taak van de gemeente om het bodemarchief dat eigendom is van al haar inwoners en van het Nederlandse volk te beschermen tegen ongeziene vernietiging en veilig te stellen voor de toekomst. Ook dat is maatschappelijk draagvlak; de Nederlandse burger heeft er recht op dat gemeenten en hogere overheden zich daarvoor inzetten, zeker als een partij uit winstoogpunt dit erfgoed ongestraft wil vernielen en voor een dubbeltje op de eerste rang wil zitten. Dan hoort de gemeente juist bestraffend op te treden.

Ik neem aan dat de OWD en de AWN beroep gaan aantekenen tegen deze bijzonder schadelijke uitspraak van de rechtbank en ik ga er van uit dat archeologisch Nederland zich daar als één front bij aansluit. Het gaat hier niet alleen om werkgelegenheid, het gaat ook om het beschermen van het bodemarchief en van de plaats van archeologisch onderzoek in het bestek. Wat dat laatste betreft moeten de mensen die in bijvoorbeeld de milieu- en flora en faunasector werken zich na deze uitspraak ook nog maar eens achter de oren krabben.

3 thoughts on “‘De verstoorder betaalt’ wordt ‘de verstoorder bepaalt’

  1. Pingback: Rechter: Graven Nieuwe Kerk Delft mogen worden geruimd •De Erfgoedstem

  2. Pingback: De veroorzaker bepaalt al lang. Situatie bij Nieuwe Kerk Delft niet uniek •De Erfgoedstem

Leave a Reply

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out /  Change )

Google photo

You are commenting using your Google account. Log Out /  Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out /  Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out /  Change )

Connecting to %s